Dẫu tạo hóa biến dời dâu bể
Vạn muôn đời không thể nào quên!
Lẫy lừng Chiến thắng Điện Biên
Bốn phương rung chuyển, trăm miền ngợi ca
Rạng rỡ cả sơn hà xã tắc
Ngời thanh danh non nước Lạc Hồng
Người người tạc dạ ghi lòng
Chiến công chói lọi, sử hồng sáng soi
Một kỳ tích năm châu chấn động
Niềm tự hào nòi giống Rồng Tiên
“Chín năm làm một Điện Biên
Nên vành hoa đỏ, nên thiên sử vàng”1.
Cuộc chống Pháp kiên cường, gan góc
Toàn quân dân náo nức lập công
Trường kỳ đã tám năm ròng
Quân ta càng đánh sức càng mạnh hơn
Trong khi bọn thực dân xâm lược
Bị thua đau trên khắp chiến trường
Hại người, tốn của, hao tiền
Gây ra biết mấy lụy phiền, oán than2
Pháp đã phải cầu xin Mỹ giúp
Mỹ hà hơi tiếp sức đồng minh
Máy bay, súng đạn, xe tăng
Càng ngày viện trợ càng tăng lên nhiều3.
Pháp những tưởng xoay chiều cục diện
Nhờ có nguồn tiếp viện dồi dào
Dã tâm bịp bợm rêu rao
Lừa bao trai tráng sung vào ngụy binh
Quan tướng Pháp ngông nghênh, hống hách
Huênh hoang khoe Kế hoạch Na-va4
Rằng “Mười tám tháng” trôi qua
Chương trình “bình định” nước ta hoàn thành (!)
Pháp tăng chín tiểu đoàn tinh nhuệ
Mỹ đồng tình ủng hộ Na-va
Ý đồ hai bước đề ra
Mưu toan nuốt chửng quân ta dễ dàng.
Cuối tháng tám, ta bàn kế hoạch (8/1953)
Định phương châm Chiến cuộc Đông Xuân
“Tích cực, chủ động” tiến công
“Cơ động, linh hoạt” sáng lòng cán binh5
Hồ Chủ tịch anh minh, quyết đoán
Bác chỉ ra năm hướng tiến binh6
Lời Người ngắn gọn, tường minh
Gần xa dễ nhớ, dưới trên tỏ tường:
Hướng thứ nhất: Chiến trường Tây Bắc
Hướng thứ hai trên đất Trung Lào
Hướng thứ ba tại Hạ Lào
Quân ta, quân bạn nêu cao nghĩa tình
Cùng phối hợp diệt sinh lực địch
Chung chiến hào chống giặc ngoại xâm
Tấn công, làm chủ núi rừng
Khẩn trương giải phóng hết vùng Lai Châu
Hướng thứ tư vượt bao đèo dốc
Đánh quân thù ở Bắc Tây Nguyên
Trên vùng đất đỏ trung kiên
Công đồn diệt bốt liên miên, dập dồn
Hướng thứ năm kiên cường phòng giữ
Vùng tự do duyên hải miền Trung
Thi đua giết giặc lập công
Sẵn sàng đón đánh, giam chân quân thù.
Điện Biên Phủ ở khu Tây Bắc
Thuộc Lai Châu – mảnh đất địa đầu7
Phía nam thị trấn Lai Châu
Có sông Nậm Rốm nông sâu lững lờ
Sông chảy giữa đôi bờ ngô lúa
Của đồng bào người Thái hiền lương
Một vùng thung lũng mênh mông8
Bao quanh tứ phía núi non trập trùng
Ngày hai mươi mùa đông Quý Tỵ (20/11/1953)
Pháp cho quân đổ bộ xuống đây
Dựng cứ điểm, lập sân bay
Lính Tây, lính ngụy càng ngày càng tăng
Hai mươi mốt tiểu đoàn chiến đấu9
Tổng cộng hơn mười sáu ngàn quân
Khoe khoang tướng giỏi binh hùng
Điện Biên Phủ ví như thành Véc đoong10 (!)
Đờ-Cát những cuồng ngông, hiếu chiến11
Thách quân ta “đụng đến Điện Biên”12
Ba hoa “khóa mõm” pháo binh
Huênh hoang “nghiền nát Việt Minh” dễ dàng
Cả tướng Pháp lẫn quan thầy Mỹ
Cùng cho đây “vững chãi vô song”
Pháo đài bất khả tấn công13
Việt Minh mà đánh, bại vong tức thì (!)
Ôi, nhớ mãi Chiến khu Việt Bắc
Buổi chia tay, lời Bác dặn dò14
Trận tiền cân nhắc, đắn đo
Điện Biên việc nhỏ việc to toàn quyền
Chiến dịch này vô cùng quan trọng
Tướng cầm quân xuất trận ghi lòng
Chắc thắng thì mới tấn công
Nếu không chắc thắng quyết không đánh càn!
Lúc này bốn đại đoàn chủ lực15
Đã tiến vào áp sát Điện Biên
Pháo binh đã đến trận tiền
Phương châm tác chiến dưới trên tỏ tường
“Đánh nhanh, thắng nhanh”, giành toàn thắng16
Bộ đội ta vào trận hiên ngang
Tinh thần quyết tử ngập tràn
Chờ trên phát lệnh, sẵn sàng xung phong.
Đại tướng đã dày công tổ chức (Đại tướng Võ Nguyên Giáp)
Nhiều ngày đêm thị sát chiến trường
Kiểm tra xem xét kỹ càng
Điều nghiên, kết luận rõ ràng, chi ly
Thấy tình thế đã thay đổi khác
Giặc đã xây vững chắc, liên hoàn
Hình thành cả một tập đoàn
Trong ngoài hào lũy dọc ngang ken dày
Có xe tăng, máy bay, pháo lớn
Địch sẵn sàng phương án phản công
Nếu ta ào ạt xung phong
Ắt nhiều tổn thất, khó mong hoàn thành
Lời Bác dặn rành rành ghi tạc
Đại tướng truyền hoãn cuộc tiến công
Kịp thời thay đổi phương châm
“Đánh chắc, tiến chắc” sáng tâm từng người
Rút quân trở về nơi tập kết
Trận địa xây dựng lại từ đầu
Tinh thần ý chí không nao
Khó khăn thử thách nào đâu ngại ngần!
Tô Vĩnh Diện lấy thân chèn pháo17
Đã hy sinh khi kéo pháo ra (đêm 1/2/1954)
Gian nan quyết chẳng nề hà!
Chiến hào tứ phía hướng ra quân thù
Mũi chiến hào sát vào đồn giặc
Hào rộng sâu khiêng được thương binh
Một đường hào trục bao quanh
Trăm đường hào nhánh chuyển quân dễ dàng
Phát huy sáng kiến làm con cúi18
Bền bỉ đào, lấn dũi tiến lên
Cúi rơm che đạn phía trên
Chiến hào gan góc hướng lên đồn thù
Hầm đặt pháo khoét vào trong núi
Được dựng xây kiên cố, vững vàng
Trận địa thật khéo ngụy trang
Nhiềutrận địa giả phô trương đánh lừa19.
Cả nước dồn sức người sức của
Tất cả vì chiến thắng Điện Biên20
Dân công từ khắp mọi miền
Ngày đêm vượt thác băng ghềnh tải lương
Bao Thanh niên xung phong dày dạn
Vượt mưa bom bão đạn quân thù
Pha Đin chị gánh anh thồ
Lũng Lô anh hát chị hò ngân vang
Nào bè nứa, ghe nan, thuyền gỗ
Nào xe thồ, khiêng bộ, vác vai
“Thằng Tây tiếp tế máy bay
Cũng thua tiếp vận chân tay chúng mình”21
Dù giặc Pháp điên cuồng bắn phá
Dù thiên tai lăn đá lở đường
Nhân dân gan góc, kiên cường
Làm nên kỳ tích phi thường xưa nay
Dân tiếp vận đủ đầy, chu đáo
Quân vững tin chiến đấu dài ngày
Người người nhiệt huyết, hăng say
Giữa bom đạn giặc, tràn đầy niềm tin.
Bác gửi thư ngợi khen chiến sĩ22
Bác tỏ niềm yêu quý dân công
Lời Người – Lời của núi sông
Từng câu từng chữ nức lòng ba quân.
Trận mở màn Him Lam vang dội (13/3/1954)
Chiến công đầu thắng lợi vẻ vang
Quân xâm lược Pháp kinh hoàng
Tan tành cả một tiểu đoàn lê dương!
Chói lọi tấm gương Phan Đình Giót23
Lấy thân mình lấp lổ châu mai
Lá cờ Quyết thắng tung bay24
Giặc Tây khiếp đảm giơ tay đầu hàng.
Đồi Độc Lập lại càng hiển hách
Ta dụng binh lừa địch tài tình
Pháo địch không trúng Việt Minh
Pháo ta sấm sét nổ tung đầu thù
Cả cứ điểm mịt mù bão lửa
Bọn viện binh khiếp hãi chạy dài
Hàng ngàn tên giặc phơi thây
Đỉnh đồi Độc Lập tung bay cờ hồng.
Hai chiến thắng vang lừng liên tiếp
Quân xâm lăng khôn xiết kinh hoàng
Ngày nào thách thức vênh vang
Giờ đây lo sợ, hoang mang cực kỳ
Pi-rốt, người chỉ huy pháo địch
Từng rêu rao “khóa mõm” pháo ta
Ê chề trăm nỗi xấu xa
Thân đà tự sát, tiếng nhơ còn truyền25 !
Binh lính ngụy ở đồn Bản Kéo
Chẳng còn nơi bám víu cận kề26
Hoang mang dao động trăm bề
Đọc truyền đơn lại nhớ về quê hương
Quân ta càng phô trương thanh thế
Chúng càng thêm khiếp vía kinh hồn!
Rủ nhau rã ngũ, bỏ đồn
Vội vàng tháo chạy đầu hàng Việt Minh.
Chỉ năm ngày cả Phân khu Bắc (từ 13 đến 17/3/1954)
Đã bị thua tan tác, ê chề
Thương binh địch khóc não nề27
Ta cho chúng đến đưa về Mường Thanh
Tin chiến thắng lan nhanh cả nước
Cả nước càng dốc sức dốc tâm
Tăng cường chi viện Điện Biên
Niềm tin toàn thắng khắp miền dâng cao.
Tại Mặt trận, chiến hào phát triển
Từ bốn bên hướng đến sát rào
“Ai ơi! Muốn đánh phải đào”28
Mau mau xây dựng chiến hào vây quanh!
Tiếng đào hào đêm đêm vang vọng
Như những dây thòng lọng của ta
Thắt vào cổ Phú Lang Sa
Kỳ công hứa hẹn khúc ca khải hoàn.
Đã chuẩn bị chu toàn mọi mặt
Ngày ba mươi mở đợt thứ hai (từ 30/3 đến 30/4/1954)
Tấn công, vây lấn cực tài
Đánh các cứ điểm bên ngoài Mường Thanh
Cụm cứ điểm phía đông kiên cố
Ta xung phong “bóc vỏ” dần dần29
Giặc Tây phản kích điên cuồng
Quân ta chốt giữ kiên cường vô biên!
Phùng Văn Khầu ở trên E130
Nêu cao gương oanh liệt kiên trung
Tinh thần quả cảm vô song
Tài năng bắn pháo lưu danh muôn đời.
Cuộc chiến đấu tại đồi A1
Đã diễn ra khốc liệt khôn cùng!
Tấn công nhiều đợt không thành
Hàng trăm chiến sĩ trận tiền mạng vong
Nơi đây có hầm ngầm kiên cố
Giặc hung hăng chống cự điên cuồng
Mỗi lần bộ đội xung phong
Mỗi lần tổn thất thương vong khá nhiều
Đồi A1 sớm chiều nóng bỏng
Trước tiền duyên căng thẳng từng giờ
Trên đồi lửa đạn mịt mờ
Địch, ta giành giật từng gò, từng phân!
Trong khi cả khu đông rộng lớn
Đã bị ta đánh chiếm lần hồi
Viện binh bị đánh tơi bời
Mặt đất oanh liệt, bầu trời lừng vang
Pháo cao xạ giỏi giang, tinh nhuệ
Vươn cao nòng khống chế sân bay
Giặc Tây tiếp tế lên đây
Chỉ còn một cách: Máy bay thả dù
Trận địa địch đã thu hẹp lại
Bọn phi công sợ bị bắn rơi
Bay cao thả xuống giữa trời
Dù hàng “tiếp tế” cho người đối phương!
Hàng tiếp tế của quân xâm lược
Bộ đội ta thu được dồi dào31
Niềm tin chiến thắng càng cao
Chiến hào lấn dũi ta đào càng hăng!
Cả dù hàng có lon Chuẩn tướng
Pháp phong cho Đờ-Cát-xtơ-ri
Than ôi, cũng bị ta thu!
Ngậm ngùi Đờ-Cát-xtơ-ri tự làm32.
Thực dân Pháp và Can thiệp Mỹ
Cố tìm phương thoát khỏi đầu hàng
Trăm mưu nghìn kế bạo tàn
Điên cuồng bắn phá chặn đường giao thông
Đờ-Cát cố xua quân phản kích
Cố vẫy vùng cản bước tiến công
Bao nhiêu thủ đoạn hiểm thâm
Vẫn không ngăn được đội quân anh hùng!
Khắp Mặt trận bừng bừng khí thế
Càng săn Tây, bắn tỉa rộn ràng
Quyết giành chiến thắng hoàn toàn
Mừng sinh nhật Bác muôn vàn kính yêu
Một đường hầm vừa sâu vừa hẹp
Khoét vào đồi A1 ngày đêm
Do Đại đội trưởng Xuyên Khung33
Chỉ huy bộ đội công binh tiến hành
Lắp đặt một nghìn cân thuốc nổ
Hai cách gây phát nổ sẵn sàng34
Sẽ là tiếng nổ kinh hoàng
Đồn trên A1 vỡ tan, đổ nhào…
Toàn Mặt trận bước vào đợt cuối (từ 1/5 đến 7/5/1954)
Sức tấn công bão nổi triều dâng
Đánh phía tây, đánh phía đông35
Khẩn trương xốc tới trung tâm quân thù
Các cứ điểm mịt mù bão lửa
Địch vẫn còn chống trả cuồng ngông
Đến khi khối thuốc nghìn cân
Từ đồi A1 rền vang trận tiền (20 giờ 30 phút ngày 6/5/1954)
Ta lập tức tràn lên cứ điểm
Bọn xâm lăng khiếp đảm đầu hàng
Hầm ngầm, lô cốt tan hoang
Bốn trăm tên giặc kinh hoàng xin tha.
Khắp Mặt trận địch đà yếu hẳn
Đã thấy nhiều cờ trắng giơ lên
Lệnh tổng công kích vừa truyền36 (15 giờ ngày 7/5/1954)
Xung phong tiếng thét vang rền đó đây
Tạ Quốc Luật chỉ huy đại đội37
Đánh băng băng, xốc tới ào ào
Nhằm trung tâm địch tiến vào
Chiếm hầm Đờ-Cát phất cao cờ hồng
Hoàng Đăng Vinh vào hầm Đờ-Cát
“Hô-lê-manh!”, anh thét thật to38
Xiết bao nhục nhã, tẽn tò
Bọn quan tướng Pháp tay giơ, mặt gằm39.
Phân khu Nam khiếp hồn thảm bại
Chúng cuống cuồng trốn chạy sang Lào
Quân ta truy kích gắt gao
Giặc Tây chẳng có đường nào thoát thân!
Ta cấp tốc đuổi nhanh khắp ngã
Tiếng gọi hàng vang cả rừng cây
Cả ngàn đuốc lửa bủa vây40
Tàn binh buông súng giơ tay đầu hàng
Thế là cả tập đoàn cứ điểm
Đã bị ta đánh chiếm hoàn toàn
Quân thù lớp chết lớp hàng
Liên minh Pháp – Mỹ kinh hoàng thua đau!
“Giáng một trận dập đầu quỹ dữ
Sáng nghìn năm lịch sử Điện Biên”41
Vượt bao thử thách khó khăn
Suốt năm mươi sáu ngày đêm kiên cường
Trải bao trận mưa dầm cơm vắt
Trải bao phen khoét núi ngủ hầm
Dù cho xương máu trộn bùn
Tinh thần Quyết thắng không sờn, không nao!
Khắp cả nước đồng bào hoan hỉ
Tiếng hò reo CHIẾN SĨ ĐIỆN BIÊN42
Năm châu bốn bể lưu truyền
Rạng danh nòi giống tổ tiên Hồng Bàng
Tin chiến thắng bay sang Thụy Sĩ43
Giáng vào đầu Pháp – Mỹ cuồng ngông
Đoàn ta tuyên bố khoan dung
Cho phép Pháp đến chở thương binh về44
Hiệp định Giơ-ne-vơ ký kết
Giặc Pháp đành chịu rút hết quân45
Hòa bình lập lại Đông Dương
Tiếng chuông báo hiệu ngày tàn thực dân
Điện Biên Phủ chiến công hiển hách
Mãi khắc ghi sử sách loài người
Dù cho vật đổi sao dời
Điện Biên lừng lẫy đời đời âm vang.
Nhà báo LÊ VĂN THƠM
*Chú thích:
1/ Thơ Tố Hữu.
2/ Nhân dân tiến bộ trên thế giới, trong đó có rất nhiều người dân Pháp, phản đối cuộc chiến tranh Đông Dương do bọn thực dân Pháp gây ra, gọi đó là Cuộc chiến tranh bẩn thỉu.
3/ Đến năm 1953, viện trợ Mỹ cả kinh tế và quân sự cho Pháp lên tới hơn 2,7 tỷ USD, riêng viện trợ quân sự đã hơn 1,7 tỷ USD. Năm 1954, Mỹ viện trợ thêm 1,3 tỷ USD nữa. Tổng cộng Mỹ đã cung cấp cho Pháp hơn 400.000 tấn vũ khí, trong đó có 360 máy bay, 347 tàu thuyền , 1.400 xe tăng và xe bọc thép, 16.000 xe vận tải, 175.000 tấn súng đạn các loại. (Đến năm 1954, 73% chiến phí của Pháp ở Đông Dương là do Hoa Kỳ viện trợ).
4/ Ngày 8/5/1953, Henri Navarre (thường gọi Na-va) được bổ nhiệm làm Tổng chỉ huy quân đội viễn chinh Pháp ở Đông Dương, với sứ mệnhgiành một chiến thắng quân sự quyết định để làm cơ sở cho một cuộc hòa đàm trên thế mạnh. Na-va lập kế hoạch bình định nước ta trong 18 tháng (thường gọi Kế hoạch Na-va), gồm 2 bước:
4.1- Bước thứ nhất: Thu Đông 1953 và Xuân Hè 1954 giữ thế phòng ngự ở miền Bắc Việt Nam, tập trung một lực lượng cơ động lớn ở đồng bằng Bắc Bộ để đối phó với cuộc tiến công của Việt Minh; thực hiện tấn công chiếm đóng vùng đồng bằng Liên khu 5; đồng thời phát triển mạnh lực lượng ngụy binh, xây dựng một đội quân cơ động lớn đủ sức đánh bại các đại đoàn chủ lực của Việt Minh.
4.2- Bước thứ hai: Từ Thu Đông 1954, dồn toàn lực ra miền Bắc, tấn công giành thắng lợi lớn về quân sự, buộc Việt Minh phải chấp nhận điều đình theo những điều kiện của Pháp.
5/ Cuối tháng 8/1953, Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương họp đề ra phương hướng Chiến cuộc Đông Xuân 1953-1954, xác định phương châm tác chiến là: “Tích cực, chủ động, cơ động, linh hoạt”.
6/ Chiến cuộc Đông Xuân 1953-1954 xác định 5 hướng tấn công của ta như sau:
6.1- Trên chiến trường Bắc Bộ, ta tiến công lên hướng Tây Bắc, tiêu diệt quân Pháp chiếm đóng Lai Châu, uy hiếp quân Pháp ở Thượng Lào. (đây là hướng chính).
6.2- Hướng thứ hai là Trung Lào.
6.3- Hướng thứ ba là Hạ Lào.
(Phối hợp với quân đội Pathet Lào mở cuộc tiến công tại Trung Lào và Hạ Lào nhằm tiêu diệt sinh lực địch, giải phóng đất đai).
6.4- Hướng thứ tư là Bắc Tây Nguyên.
6.5- Hướng thứ năm là vùng tự do các tỉnh Liên khu 5, vì đây sẽ là mục tiêu chính của những cuộc tấn công của giặc Pháp trong mùa khô 1954 (cần chuẩn bị sẵn sàng đón đánh địch).
7/ Hồi đó, Điện Biên Phủ là một châu/huyện của tỉnh Lai Châu, cách thị trấn Lai Châu 80km về phía nam, cách Hà Nội 300km về phía tây, nay là thành phố Điện Biên Phủ thuộc tỉnh Điện Biên.
8/ Thung lũng Điện Biên Phủ dài 15km, rộng 5km, giữa thung lũng có sông Nậm Rốm chảy qua cánh đồng Mường Thanh do người Thái cày cấy, có đồi núi bao quanh. Nơi đây có một sân bay dã chiến bị bỏ hoang từ khi Nhật rời khỏi Đông Dương (năm 1945), nằm dọc theo sông Nậm Rốm. Giặc Pháp hối hả sửa lại làm thành sân bay tại khu trung tâm Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ.
9/Tổng lực lượng của Pháp ở Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ có 16.200 quân.
10/ Vec đoong là một thành phố xung yếu nằm ở phía Đông Pari, bên cạnh dòng sông Mác-xơ. Trong chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1914 – 1918), trận Vec đoong là trận đánh mang tính quyết định của quân Pháp chống lại sự tấn công xâm lược của quân Đức và là một trong những chiến thắng lớn nhất trong lịch sử nước Pháp.Chính vì vậy, Pháp ví cuộc chiến đấu tại Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ là“Trận Vec đoong thứ hai của nước Pháp”.
11/ Ngày 7/12/1953, Đại tá Christian de Castries (thường gọi Đờ-Cát, hoặc Đờ-Cát-xtơ-ri) được tướng Na-va chỉ định chỉ huy Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ (thay tướng Gin). Có người hỏi Na-va sao lại trao quyền chỉ huy Điện Biên Phủ cho một đại tá mà đáng lẽ phải là một viên tướng. Na-va trả lời: “Cảtôi lẫn Cogny (chỉ huy quân Pháp ở miền Bắc) đều không trông lon mà xét người nên cũng chẳng sùng bái gì lắm mấy ngôi sao cấp tướng. Tôi khẳng định: Trong số các chỉ huy được lựa chọn, không ai có thể làm giỏi hơn Castries".
12/ Đờ-Cát cho máy bay thả truyền đơn thách quân ta tấn công Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Trong truyền đơn, Đờ-Cát dùng nhiều lời thách đố Đại tướng Võ Nguyên Giáp mà hắn gọi là “Tướng Giáp”.
13/ Bọn quan chức, tướng lĩnh của Pháp và Mỹ khi đến kiểm tra Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ đều cho đây là “Pháo đài bất khả công phá”.
14/ Tháng 1/1954, tại cuộc họp Bộ Chính trị (ở Chiến khu Việt Bắc), Đại tướng Võ Nguyên Giáp được giao làm Tư lệnh kiêm Bí thư Đảng ủy Bộ Chỉ huy Chiến dịch Điện Biên Phủ. Sau đó, khi Đại tướng Võ Nguyên Giáp đến chào Bác để lên đường, Bác căn dặn: “Trao cho chú toàn quyền quyết định. Trận này rất quan trọng, phải đánh cho thắng. Chắc thắng mới đánh, không chắc thắng không đánh”.
15/ Hồi ấy, quân ta mới có 4 đại đoàn (nay là sư đoàn) bộ binh: Đại đoàn 304, Đại đoàn 308, Đại đoàn 312, Đại đoàn 316 và đều tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ. (Ta còn có Đại đoàn công pháo 351 và nhiều đơn vị khác tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ).
16/ Theo kế hoạch tác chiến triển khai tại Hội nghị Cán bộ ngày 14/1/1954, quân ta nổ súng mở màn Chiến dịch Điện Biên Phủ vào ngày 25/1/1954 theo phương châm “Đánh nhanh, thắng nhanh” với thời gian 2 ngày 3 đêm.
17/Khẩu pháo cao xạ 37 ly, số hiệu 510681, do Liên Xô viện trợ cho Việt Nam trong kháng chiến chống thực dân Pháp. Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, khẩu pháo biên chế về Khẩu đội 3, Đại đội 827, Tiểu đoàn 394, Trung đoàn 367. Đêm 1/2/1954, tại dốc Chuối, Điện Biên Phủ, trong khi kéo pháo ra thì dây tời bị đứt do mảnh pháo địch, khiến pháo lao xuống vực. Khẩu đội trưởng Tô Vĩnh Diện đã dũng cảm lấy thân chèn bánh pháo, cản được pháo không lăn xuống vực. Khẩu pháo nặng hơn 2 tấn đè lên người gây trọng thương. Giây phút cuối cùng khi được đồng đội đưa đi cấp cứu, Tô Vĩnh Diện chỉ kịp hỏi “Pháo có việc gì không” rồi anh dũng hy sinh tại rừng Pá Có, sườn phía tây dãy núi Pha Sung, thuộc xã Nà Nhạn, huyện Điện Biên (nay là thành phố Điện Biên Phủ). Khẩu pháo ấy hiện trưng bày tạikhuôn viên Bảo tàng Phòng không-Không quân Việt Nam và anh Tô Vĩnh Diện đã được Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân vào năm 1956.
18/ Quân ta làm những con cúi bằng rơm, đường kính khoảng 1 mét, đặt phía trước để che đạn kẻ thù, còn ở sau con cúi, bộ đội bền bỉ đào chiến hào hướng vào mục tiêu, thường gọi là Chiến hào lấn dũi.
19/ Quân ta làm nhiều trận địa pháo giả. Khi trận địa thật bắn, thì các trận địa giả nổ bộc phá tỏa khói lên. Bọn địch phản pháo hầu hết trúng trận địa giả. Vì trận địa thật được ngụy trang kỹ (khó phát hiện), còn trận địa giả ta làm để địch dễ phát hiện.
20/ Hồi đó, Đảng ta đưa ra khẩu hiệu: “Tất cả vì tiền tuyến! Tất cả để chiến thắng Điện Biên Phủ!”.
21/ Câu ca tuyên truyền, ca ngợi lực lượng tiếp vận trong Chiến dịch Điện Biên Phủ.
22/ Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã 4 lần gửi thư thăm hỏi, động viên cán bộ, chiến sĩ các lực lượng tham gia chiến dịch.
23/ Trong trận tấn công Trung tâm đề kháng Him Lam đêm 13/3/1954, anh Phan Đình Giót dù đã bị thương vẫn dũng cảm lao lên lấy thân mình bịt lổ châu mai của lô cốt địch, tạo cơ hội cho đồng đội xông lên đánh chiếm cứ điểm địch. Anh đã được Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân vào năm 1956.
24/ Cờ của quân ta trong Chiến dịch Điện Biên Phủ mang dòng chữ: QUYẾT CHIẾN QUYẾT THẮNG.
25/ Tên trung tá Charles Piroth (gọi tắt Pi-rốt), chỉ huy pháo binh của Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, từng tuyên bố sẽ “khóa mõm pháo Việt Minh ngay lập tức”, sau 2 trận thất bại thảm hại tại Him Lam và đồi Độc Lập, hoàn toàn không phá hủy được các khẩu pháo của Việt Minh, đã tự sát bằng lựu đạn.
26/ Phân khu Bắc có 3 trung tâm đề kháng (Him Lam, Độc Lập, Bản Kéo). Sau khi Him Lam và Độc Lập bị đánh tan, quân ta rải truyền đơn kêu gọi lính ngụy ở Bản Kéo (do sĩ quan Pháp chỉ huy) đầu hàng, kết hợp phô trương thanh thế uy hiếp. Toàn bộ quân ngụy hoảng sợ, bỏ đồn, tháo chạy về phía Việt Minh.
27/ Qua 2 trận Him Lam và đồi Độc Lập, hàng trăm tên giặc bị thương đầu hàng, đau đớn, kêu khóc. Bộ Chỉ huy Chiến dịch Điện Biên Phủ cho phép bọn chỉ huy Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ đưa xe Hồng thập tự ra chở về. (Đồng bọn bị thương về càng gây thêm nỗi hoang mang lo sợ cho binh lính địch).
28/ Câu ca tuyên truyền đào chiến hào trong Chiến dịch Điện Biên Phủ:
“Ai ơi! Muốn đánh phải đào
Muốn thắt cổ giặc phải có nhiều hào vây quanh!”
29/ Chiến thuật vây lấn thường gọi là cách đánh “bóc vỏ”.
30/ Tại đồi E1, Khẩu đội trưởng Phùng Văn Khầu sử dụng 1 khẩu pháo 75 ly bắn phá hủy 5 khẩu pháo 105 ly, 6 khẩu đại liên, 1 lô cốt, 1 kho đạn của Pháp và tiêu diệt hàng trăm tên giặc. Anh đã được phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân.
31/ Một trung đoàn của ta trong một tuần đã thu được 776 dù hàng với đủ các thứ như đạn súng bộ binh, đạn pháo, đạn cối, gạo, đồ hộp, sữa bò, dầu hỏa, thịt tươi, muối, đường, nước ngọt, rượu, bơ, bánh, trứng, rau xanh, bột mì, trái cây… Số hàng này Pháp đã phải dùng khoảng 30 chuyến máy bay Đakôta để chở đến tiếp tế cho Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Riêng Đại đoàn 304 thu được 600 viên đạn pháo 105 ly, 3.000 viên đạn cối 120 ly và 81 ly, hàng tấn đạn bộ binh các cỡ, hàng chục tấn lương thực, thuốc men.
32/ Chính phủ Pháp phong lon Chuẩn tướng cho Đờ-Cát-xtơ-ri. Dù hàng có lon Chuẩn tướng đó rơi vào tay bộ đội ta. Đờ-Cát-xtơ-ri nhận tin được phong Chuẩn tướng qua vô tuyến điện mà không nhận được lon Chuẩn tướng, đành tự làm lon Chuẩn tướng để đeo.
33/ Đồng chí Nguyễn Hữu Xuyên Khung, Đại đội trưởng một đại đội công binh dày thành tích xây dựng các công trình quân sự xuyên vào đồi núi.
34/ Ta chuẩn bị sẵn sàng 2 cách gây nổ: Gây nổ bằng dây cháy chậm và gây nổ bằng điểm hỏa trực tiếp tại khối thuốc nổ (ắt sẽ hy sinh cùng tiếng nổ đó). Khi gây nổ bằng dây cháy chậm không được sẽ sử dụng ngay phương án gây nổ bằng điểm hỏa.
35/ Ta đồng loạt tấn công các cứ điểm phía tây và phía đông sông Nậm Rốm ở khu vực trung tâm Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ.
36/ 15 giờ ngày 7/5/1954, Bộ Chỉ huy Chiến dịch Điện Biên Phủ hạ lệnh:"Không cần đợi trời tối, lập tức tổng công kích vào Mường Thanh! Phải đánh thật mạnh, bao vây thật chặt, không để cho Đờ- Cát hoặc bất cứ tên địch nào chạy thoát!".
37/Đại đội trưởng Tạ Quốc Luật thuộc Trung đoàn Hoàng Cầm, Đại đoàn 312, dẫn Đại đội 360 băng lên dưới làn đạn địch, vượt qua cầu Mường Thanh, tiến thật nhanh tới hầm chỉ huy của Đờ- Cát.
38/ “Hô-lê-manh”, tiếng Pháp, nghĩa tiếng Việt là Giơ tay lên!
39/ 17 giờ 30ngày 7/5/1954, cờ Quyết chiến quyết thắng tung bay trên nóc hầmĐờ-Cát. Đại đoàn 312báo cáo lên Bộ Chỉ huy Chiến dịch Điện Biên Phủ:"Tất cả quân địch trong khu trung tâm đã đầu hàng. Đờ–Cát và cả ban tham mưu của hắn đã bị bắt".
40/ Quân ta đốt đuốc truy lùng, vây bắt tàn binh địch, quyết không cho chúng chạy thoát.
41/ Thơ Tố Hữu.
42/ Tất cả cán bộ, chiến sĩ tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ đều được tặng Huy hiệu “Chiến sĩ Điện Biên Phủ”.
43/ Thụy Sĩ, nơi tổ chức Hội nghị Giơ-ne-vơ.
44/ Ngày 8/5/1954, tại Hội nghị Giơ-ne-vơ, với tư cách người chiến thắng, đồng chí Phạm Văn Đồng, Trưởng đoàn Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, dõng dạc tuyên bố: “Thay mặt Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, chúng tôi cho phép đại diện Chính phủ Pháp đến Điện Biên Phủ chở những người lính Pháp bị thương về nước”.
45/ Theo tinh thần Hiệp định Giơ-ne-vơ, Pháp phải rút hết quân khỏi miền Bắc nước ta. Đất nước tạm thời bị chia cắt, lấy vĩ tuyến 17 làm giới tuyến giữa 2 miền Nam – Bắc. Sau 2 năm sẽ tổ chức hiệp thương tổng tuyển cử, thống nhất đất nước.