Trường ca Mùa thu Cách mạng 1945

Ôi, nhớ lại Mùa thu Cách mạng

Niềm tự hào tỏa rạng thiên thu

Phá tan xiềng xích quân thù

Vùng lên giành lại cõi bờ núi sông

Tổng khởi nghĩa thành công nhanh chóng

Sáng chủ quyền nòi giống Rồng Tiên

Trải bao thay đổi biến thiên

Muôn đời thành quả lưu truyền sử xanh.

Nhớ hồi ấy chiến tranh thế giới

Phe Đồng Minh thắng lợi tưng bừng

Hồng Quân chiến đấu anh hùng

Tấn công dồn dập lẫy lừng khắp nơi

Đức bị đánh tơi bời thảm bại

Đã đầu hàng ngay tại Béc – Lin¹

Nhật còn vênh váo, ngông nghênh

Dã tâm độc chiếm Đông Dương phơi bày

Trên nước Việt cả bầy Tây, Nhật

Càng tăng cường bóc lột dân ta

Muôn dân than oán kêu ca

Máu hòa uất hận, lệ sa oán hờn

Thân một cổ hai tròng áp bức

Biết bao nhiêu cơ cực, gian nan!

Ngậm ngùi nước mất nhà tan

Lao đao dưới ách ngoại bang bạo cường

Bọn giặc Nhật nhiễu nhương hung ác

Đã bất ngờ lật Pháp trong đêm²

Gông xiềng đô hộ nặng thêm

Nhân dân điêu đứng, lầm than trăm đường

Quân cướp nước như phường lang sói

Bắt dân ta nhổ lúa trồng đay³

Tham tàn vơ vét thẳng tay

Khiến dân chết đói gần hai triệu người…

Đảng lãnh đạo kịp thời, tài giỏi

Thống nhất “hành động của chúng ta”⁴

Cao trào kháng Nhật ban ra

Dưới trên hưởng ứng, gần xa đồng tình

Cả đất nước bừng bừng thế trận

Bắc, Trung, Nam đẩy mạnh đấu tranh

Phong trào cứu quốc lan nhanh

Nông thôn sôi sục, thị thành âm vang

“Tổng, làng, xã hoàn toàn” nhân rộng⁵

Chống Nhật, Tây sôi động, rộn ràng

Súng gươm, gậy gộc sẵn sàng

Trẻ già gia nhập hội đoàn Việt Minh

Trên dưới sáng niềm tin thắng lợi

Muôn triệu người đón đợi thời cơ

Toàn dân chung một ước mơ

Toàn dân chung một bóng cờ thiêng liêng

Dù đốt cháy Trường Sơn chăng nữa⁶

Cũng quyết tâm giành lại chủ quyền!

Lời Người vang khắp trăm miền

Xóm làng náo nức, bưng biền sục sôi

Phá kho thóc cứu người đói khổ⁷

Chủ trương hay, già trẻ đồng tình

Nghe mười chính sách Việt Minh⁸

Nức lòng người Thượng người Kinh rộn ràng.

Nhớ ngày ấy ở làng Tân Lập⁹

Họp Quốc dân Đại hội Tân Trào

Từ nhân sĩ đến cần lao

Và còn có cả kiều bào tham gia

Đại hội đã đưa ra cơ hội¹⁰

Toàn quốc dân giành lại chủ quyền

Sau khi quân Nhật đầu hàng

Trước khi lực lượng Đồng Minh tiến vào.

Hai lăm triệu đồng bào phấn chấn¹¹

Đem sức ta giải phóng cho ta¹²

Vọng vang lời Bác thiết tha

Ước mơ nhiệt huyết ông cha bao đời

Vận nước đến, muôn người náo nức

Chớp thời cơ khôi phục giang san

Lệnh Tổng khởi nghĩa truyền vang¹³

Nơi nơi nổi dậy sóng tràn triều dâng

Lực lượng Giải phóng quân dũng mãnh

Từ Tân Trào tiến đánh Thái Nguyên

Quân dân gan góc, trung kiên

Nhất tề xốc tới, chính quyền về tay.

Tại Hà Nội sáng ngày mười chín¹⁴

Cả biển người hùng tráng, hiên ngang

Giương cao cờ đỏ sao vàng

Tưng bừng khắp các phố phường, xóm thôn

Nhật run sợ án binh bất động

Bọn tay sai hoảng loạn đầu hàng

Ta chiếm công sở, kho tàng

“Việt Nam độc lập” thét vang liên hồi¹⁵

Bừng khí thế long trời lở núi

Sóng người dâng ngập lối ngập đường

Nơi nơi cùng cướp chính quyền

Tiếng hô “đả đảo” vang rền gần xa

Cuộc mít tinh tại Nhà Hát Lớn

Tiếng hò reo vang động khắp vùng

Trùng trùng lực lượng biểu tình

Thị uy trên các tuyến đường thủ đô

Dân hoan hô chính quyền cách mạng

Dân vui mừng chào đón Việt Minh

Một ngày khởi nghĩa thành công

Cột cờ Hà Nội gió tung đại kỳ.

Huế sôi động tràn đầy hào khí

Ngàn vạn người nhất trí đồng tâm

Vùng lên cởi ách thực dân

Vùng lên giành lại núi sông Hồng Bàng

Vua Bảo Đại bàng hoàng thoái vị

Rời bệ rồng lưu lại một câu¹⁶

Thà làm dân nước tự do

Còn hơn thân phận làm vua bù nhìn

Từ Phú Lộc, Phong Điền nổi dậy

Đến Phú Vang, Hương Thủy đứng lên

Đây Hương Trà, đó Quảng Điền

Vùng lên đạp đổ chính quyền ngoại bang

Cuộc khởi nghĩa hoàn toàn thắng lợi

Phu Văn Lâu phấp phới cờ hồng¹⁷

Quân dân khí thế bừng bừng

Một trang sử mới oai hùng mở ra.

Thanh Hóa gọi Quảng Đà nổi dậy

Hải Phòng kêu Quảng Ngãi vùng lên

Khánh Hòa, Bình Định, Phú Yên…

Tiếp liền nhau cướp chính quyền thành công.

Thế cách mạng triều dâng thác đổ

Sức muôn người trúc chẻ ngói tan

Nam Kỳ hào khí lừng vang

Quan quân giặc Nhật hoang mang bơ phờ¹⁸

Sài Gòn chớp thời cơ nổi dậy

Vạn muôn dân giành lại chủ quyền

Công nông, phụ lão, thanh niên…

Nhất tề phá bỏ gông xiềng sài lang

Cầm giáo mác, tầm vông vạt nhọn

Chiếm bốt, đồn, bưu điện, nhà ga…

Này Gia Định, nọ Biên Hòa

Nào là Chợ Lớn, nào là Tân An…

Giương biểu ngữ, hô vang khẩu hiệu

Khắp phố phường muôn triệu cờ hoa

Tưng bừng nhộn nhịp gần xa

Tưởng như khúc khải hoàn ca vang lừng

Rầm rập ở khắp vùng Nam Bộ

Dân vùng lên lật đổ giặc Tây

Sở Cảnh sát, Dinh Khâm sai…

Cả Tây lẫn ngụy giơ tay đầu hàng

Mít tinh lớn, hàng ngàn người dự

Ngay trước Dinh Đốc lý Sài Gòn

Người người phấn khởi hân hoan

Reo hò ủng hộ ủy ban lâm thời¹⁹.

Khởi nghĩa ở khắp nơi thắng lợi

Một kỳ công chói lọi, huy hoàng

Từ đây chấm dứt hoàn toàn²⁰

Gần trăm năm bị ngoại bang xéo giày

Cũng từ đây nước nhà vĩnh viễn

Xóa cường quyền, phong kiến, vua quan

Việt Nam xóa bỏ hoàn toàn

Đêm trường quân chủ muôn vàn bất công.

Cả muôn triệu con Hồng cháu Lạc

Lắng lòng nghe Bác đọc Tuyên ngôn

Nghe mà náo nức tâm can

Nghe mà khôn xiết vinh quang, tự hào!

Lễ Quốc Khánh dạt dào xúc động

Đã diễn ra trang trọng, hào hùng

Tại quảng trường lớn Ba Đình

Người người dõi mắt lắng hồn núi sông.

Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập

Nghe âm vang lời hịch Thánh Trần²¹

Lời Người ấm áp muôn lòng

Lời Người – Lời của nước non cơ đồ

Đang lúc đọc, Bác Hồ chợt hỏi

Đồng bào nghe tôi nói rõ không?

Ngàn muôn con cháu Tiên Rồng

Trí tâm hồ hởi, tim lòng nôn nao!

Khắp cả nước đồng bào nghe rõ

Quyết giữ gìn thành quả thiêng liêng!

Sá nào sinh tử, nguy nan

Xả thân bảo vệ giang san cõi bờ

Dân tộc Việt tự do độc lập²²

Kiên quyết không lệ thuộc ngoại bang²³

Ngày Hai tháng Chín vẻ vang²⁴

Khai sinh ra nước Việt Nam dân quyền

Nước dân chủ đầu tiên Đông Á

Gương đấu tranh sáng cả hoàn cầu

Chống ngoại xâm, ngọn cờ đầu²⁵

Xiết bao kiêu hãnh, tự hào Việt Nam!

Tổng khởi nghĩa thành công nhanh chóng

Tiếp liền ngày Quốc Khánh Việt Nam

Trên đường tranh đấu gian nan

Một chương sử mới huy hoàng từ đây

Bác tài trí vững tay chèo lái

Đảng anh minh dẫn lối đưa đường

Nhân dân bất khuất, kiên cường

Đài hoa thắng lợi hoàn toàn về ta

Cả thế giới ngợi ca khâm phục

Rạng uy danh nước Việt anh hùng

Mùa thu Cách mạng vang lừng

Chói ngời bốn bể, sáng bừng năm châu

Đã thúc đẩy phong trào tranh đấu

Tiến mạnh nhanh khắp Á, Phi, La

Một mắt xích đã đứt ra²⁶

Cả dây xích ắt theo đà vỡ tan!

Bọn đế quốc kinh hoàng khiếp đảm

Lũ thực dân hoảng loạn hãi hùng

Nơi nơi chấn động vang lừng

Phong trào cách mạng bừng bừng dâng cao.

Dẫu thế sự bể dâu ghềnh thác

Mãi khắc ghi lời Bác trong tim

Lúc này dù đốt Trường Sơn

Cũng giành cho được nước non, cõi bờ!

Kịp thời nắm thời cơ vận hội

Vùng lên như bão nổi triều dâng

Mùa thu Cách mạng thành công

Bốn phương chấn động, nghìn năm chói ngời

Mùa thu ấy đời đời ghi tạc

Trang sử vàng dân tộc Việt Nam

Vùng lên giành lại giang san

Mùa thu lịch sử vẻ vang, diệu kỳ²⁷.

Nhà báo LÊ VĂN THƠM

*Chú thích:

1/ Đức đầu hàng phe Đồng Minh vô điều kiện vào lúc 22 giờ 43 phút ngày 8/5/1945 theo giờ Berlin, tức 0 giờ 43 phút ngày 9/5/1945 theo giờ Moskva.

2/ Nhật làm đảo chính vào đêm 9/3/1945 (thường gọi là Nhật lật Pháp).

3/ Nhật cần cây đay nhằm thay thế các sản phẩm từ hydrocarbon, phục vụ nhu cầu chiến tranh.

4/ Ngày 12/3/1945, Đảng ta ra Chỉ thị “Nhật – Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”.

5/ “Tổng, làng, xã hoàn toàn” tức là đại bộ phận nhân dân trong tổng, làng, xã đã đứng về phía cách mạng.

6/ Bác Hồ dặn đồng chí Võ Nguyên Giáp: “Lúc này thời cơ thuận lợi đã tới, dù hy sinh tới đâu, dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải kiên quyết giành cho được độc lập”.

7/ Hồi đó, Đảng ta chủ trương phá kho thóc Nhật để cứu đói. (Thóc trong các kho do giặc Nhật bóc lột, vơ vét của nhân dân ta).

8/ Hồi đó, 10 chính sách của Việt Minh đề ra gồm chính sách chung cho toàn dân tộc và những chính sách cụ thể đối với từng giai tầng xã hội.Văn kiện Quốc dân Đại hội Tân Trào (16/8/1945) ghi rõ:

Quốc dân Đại hội thiết tha hiệu triệu nhân dân toàn quốc, các đoàn thể cách mạng kịp thời đứng lên đoàn kết phấn đấu, để thi hành mười điều sau đây:

1. Giành lấy chính quyền, xây dựng một nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà trên nền tảng hoàn toàn độc lập.

2.Võ trang nhân dân. Phát triển quân Giải phóng Việt Nam.

3. Tịch thu tài sản của giặc nước và của Việt gian, tuỳ từng trường hợp sung công làm của quốc gia hay chia cho dân nghèo.

4. Bỏ các thứ thuế do Pháp, Nhật đặt ra; đặt một thứ thuế công bằng và nhẹ.

5. Ban bố những quyền của dân cho dân:

– Nhân quyền,

– Tài quyền (quyền sở hữu),

– Dân quyền: quyền phổ thông đầu phiếu, quyền tự do dân chủ (tự do tín ngưỡng, tự do tư tưởng, ngôn luận, hội họp, đi lại), dân tộc bình quyền, nam nữ bình quyền.

6. Chia lại ruộng công cho công bằng, giảm địa tô, giảm lợi tức, hoãn nợ, cứu tế nạn dân.

7. Ban bố luật lao động; ngày làm tám giờ, định lương tối thiểu, đặt xã hội bảo hiểm.

8. Xây dựng nền kinh tế quốc dân, phát triển nông nghiệp. Mở quốc gia ngân hàng.

9. Xây dựng nền quốc dân giáo dục; chống nạn mù chữ, phổ thông và cưỡng bách giáo dục đến bậc sơ cấp. Kiến thiết nền văn hoá mới.

10. Thân thiện và giao hảo với các nước Đồng minh và các nước nhược tiểu dân tộc để giành lấy sự đồng tình và sức ủng hộ của họ.

9/ Ngày 16/8/1945, Ðại hội Quốc dân họp tại đình Tân Trào, thôn Tân Lập, xã Tân Trào, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang (thường gọi Quốc dân Đại hội Tân Trào). Đại hội có hơn 60 đại biểu đại diện các đảng phái chính trị, các đoàn thể cứu quốc, các dân tộc, tôn giáo từ các địa phương trong cả nước và Việt Kiều ở Thái Lan, Lào về dự.

10/ Quốc dân Đại hội Tân Trào xác định thời cơ Tổng khởi nghĩa là sau khi Nhật đầu hàng phe Đồng Minh, trước khi quân Đồng Minh vào nước ta để giải giáp vũ khí quân Nhật. (Trước đó, Trung ương Đảng đề ra chủ trương: Lãnh đạo quần chúng nhân dân nổi dậy tước vũ khí của Nhật trước khi quân Đồng minh vào Đông Dương, giành lấy chính quyền từ tay Nhật, lật đổ bọn bù nhìn tay sai của Nhật, đứng địa vị cầm quyền mà tiếp đón quân Đồng minh vào giải giáp quân Nhật).

11/ Hồi tháng 8/1945, nước ta có 25 triệu dân.

12/ Ngày 16/8/945, Ðại hội Quốc dân họp tại Tân Trào, Tuyên Quang – Thủ đô kháng chiến. Trong thời khắc thiêng liêng ấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi thư kêu gọi đồng bào cả nước tổng khởi nghĩa. Người kêu gọi: "Giờ quyết định cho vận mệnh dân tộc ta đã đến. Toàn quốc đồng bào hãy đứng dậy đem sức ta mà tự giải phóng cho ta".

13/ Ngày 11/8/1945, Nhật đầu hàng Đồng Minh vô điều kiện. Ngày 13/8/1945, nhận được tin Nhật đầu hàng, Trung ương Đảng đã thành lập Uỷ ban khởi nghĩa toàn quốc, và ngay trong đêm 13/8, Quân lệnh số I – Lệnh tổng khởi nghĩa đã được phát đi trong cả nước.

14/ Hà Nội khởi nghĩa giành chính quyền sáng ngày 19/8/1945 và chỉ trong ngày ấy đã giành thắng lợi hoàn toàn.

15/ “Việt Nam độc lập” – một trong những khẩu hiệu sử dụng trong Cách mạng Tháng Tám 1945.

16/ “Tôi thà làm dân một nước tự do còn hơn làm vua một nước nô lệ” – câu nói của vua Bảo Đại vào chiều ngày 30/8/1945 khi tuyên bố thoái vị.

17/ Cột cờ Phu Văn Lâu tại kinh thành Huế.

18/ Hồi tháng 8/1945, ở Nam Bộ có 7 vạn tên Nhật, tập trung nhiều tại Sài Gòn. Trước khí thế cách mạng, chúng hoang mang, run sợ, án binh bất động. (Năm 1940 đã nổ ra Khởi nghĩa Nam Kỳ).

19/ Sáng 25/8/1945, tại cuộc mít tinh lớn ở trước Dinh Đốc lý Sài Gòn, đã tổ chức ramắt Ủy ban Hành chính lâm thời Nam Bộ, do đồng chí Trần Văn Giàu làm Chủ tịch.

20/ Đọc Tuyên ngôn Độc lập tại quảng trường Ba Đình ngày 2/9/1945, Bác Hồ nhấn mạnh: “Dân ta đã đánh đổ các xiềng xích thực dân gần 100 năm nay để gây dựng nên nước Việt Nam độc lập. Dân ta lại đánh đổ chế độ quân chủ mấy mươi thế kỷ mà lập nên chế độ Dân chủ Cộng hòa”.

21/ Hịch Thánh Trần: “Hịch tướng sĩ” của Trần Hưng Đạo.

22/ Trong bản Tuyên ngôn Độc lập có đoạn: “Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thật đã thành một nước tự do độc lập. Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do độc lập ấy”.

23/ Bác Hồ khẳng định trong bản Tuyên ngôn Độc lập: “Chúng tôi, lâm thời Chính phủ của nước Việt Nam mới, đại biểu cho toàn dân Việt Nam, tuyên bố thoát ly hẳn quan hệ với Pháp, xóa bỏ hết những hiệp ước mà Pháp đã ký về nước Việt Nam, xóa bỏ tất cả mọi đặc quyền của Pháp trên đất nước Việt Nam. Toàn dân Việt Nam, trên dưới một lòng kiên quyết chống lại âm mưu của bọn thực dân Pháp”.

24/ Ngày 2/9/1945, Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh ra Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa – nước dân chủ đầu tiên ở khu vực Đông Nam Á.

25/ Sau sự kiện Cách mạng Tháng Tám 1945, nhiều nhà nghiên cứu lịch sử cho rằng Việt Nam là ngọn cờ đầu về truyền thống chống giặc ngoại xâm.

26/ Qua sự kiện Cách mạng Tháng Tám 1945, giới nghiên cứu lịch sử khẳng định: Chế độ thực dân đã bị đứt một mắt xích tại Việt Nam. Một mắt xích bị đứt sẽ kéo theo đứt tiếp nhiều mắt xích khác.

27/ Với sự kiện Cách mạng Tháng Tám và Quốc Khánh 2-9, mùa thu năm 1945 được gọi là Mùa thu lịch sử.